• คำว่า “กตัญญูกตเวที” หมายถึงผู้รู้อุปการะที่ท่านทำแล้วและตอบแทนคุณ ซึ่งบุคคลที่มีอุปการะคุณ ตามหลักคำสอนของพระพุทธศาสนา คือบุคคลผู้แนะนำสั่งสอน ช่วยเหลือ อุปถัมภ์เลี้ยงดูผู้อื่นมาก่อน ด้วยความเมตตากรุณา มิได้หวังผลประโยชน์ตอบแทน ได้แก่ พระพุทธเจ้า ทรงมีอุปการะคุณเพราะทรงสั่งสอนให้ชาวโลกยึดมั่นในคุณความดี และชี้ทางแห่งการดับทุกข์ ชาวพุทธจึงต้องแทนคุณด้วยการเคารพเชื่อฟัง ปฏิบัติตามคำสอนด้วยความศรัทธาเชื่อมั่น และดำรงพระศาสนาไว้มิให้เสื่อมสลาย  บิดา-มารดา เป็นผู้มีอุปการะคุณ เพราะท่านได้ให้ชีวิต ให้การศึกษาอบรม ทะนุถนอมเลี้ยงดู ตั้งแต่เกิดจนเติบใหญ่ ต้องการให้บุตรมีความเจริญ มีความสุข มีชีวิตที่ปลอดภัย แม้ตนเองจะลำบากเพียงใด มิได้คำนึงถึง จะเป็นหนี้เป็นสินก็ยอมขอเพียงแต่ให้บุตรมีความสุขก็พอใจบิดา-มารดาจึงให้ความอนุเคราะห์บุตรตามหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาเรื่อง “ทิศ 6” โดย

1.    ห้ามปรามจากความชั่ว

2.    ให้ตั้งอยู่ในความดี

3.    ให้ศึกษาศิลปวิทยา

4.    หาคู่ครองที่สมควรให้

5.    มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร

•         ธรรมปฏิบัติของ บิดา-มารดา ตามที่กล่าวมาข้างต้น คือการปฏิบัติตามหลักธรรม และควรถือเป็นหน้าที่ ซึ่งบิดา-มารดา พึงปฏิบัติ เพราะการปฏิบัติธรรม ก็คือการปฏิบัติหน้าที่ ดังนั้นเมื่อบิดา-มารดารักบุตร ก็ต้องรักอย่างถูกวิธี ไม่ใช่ทุ่มเทให้แต่ความสุขสบายและเงินทองโดยไม่ห้ามปรามจากความชั่วและสอนให้ตั้งอยู่ในความดี บิดา-มารดา จึงเป็น “บุพพการี” ที่บุตรต้องแสดงความกตัญญูทดแทนคุณตามหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาเรื่อง “ทิศ 6” ดังนี้

                                1.ท่านเลี้ยงเรามาแล้ว ต้องเลี้ยงท่านตอบแทน

                                2. ทำกิจธุระของท่าน

                                3. ดำรงรักษาวงศ์สกุล ให้คงอยู่และไม่เสื่อมเสียหาย

                                4. ปฏิบัติตนเป็นคนดี เป็นผู้สมควรรับมรดก

                                5. เมื่อท่านล่วงลับ ทำบุญอุทิศให้

•  เมื่อทำตามหน้าที่แล้วนั้นชื่อว่า มีความสำนึกรู้สึกในพระคุณของท่าน และพยายามหาโอกาสตอบแทนพระคุณ โดยประพฤติตนอยู่ในโอวาทของท่าน ช่วยท่านทำกิจการงานตามกำลังและความสามารถทั้งภายในและภายนอกบ้าน ซึ่งบิดามารดาทำประจำอยู่ ถ้าสามารถช่วยเหลือได้ก็ควรทำ เพราะการช่วยเหลือนั้นก็เท่ากับเป็นการฝึกงานไปในตัว ช่วยเป็นหูเป็นตา เป็นมือเป็นเท้าแทนท่านได้ ทำตัวเป็นบุตรที่ดีอยู่ในศีล มีระเบียบวินัย เช่น ไม่ขี้เกียจ ไม่หนีเรียน ไม่เล่นการพนัน ไม่เสพสุรา ยาเสพติด หรือไม่สูบบุหรี่ เป็นต้น เพื่อรักษาตนให้สามารถดำรงวงษ์สกุล รักษาเกียรติของตนและวงศ์สกุลไว้ไม่ให้เสื่อมเสียหาย อีกทั้งเป็นการแสดงความกตัญญูต่อพระพุทธเจ้าโดยการเชื่อฟังและปฏิบัติตามคำสอน หากศึกษาจบ ได้ประกอบสัมมาชีพ สามารถเลี้ยงตนได้แล้ว ก็ต้องรู้จักแบ่งสรรรายได้ส่วนหนึ่งให้บิดา-มารดา ได้ใช้จ่ายตามสมควรแก่อัตภาพ เพราะในวัยชราบิดา-มารดา ย่อมมีรายได้น้อยลงตามกำลัง จึงมีคำสอนเรื่องทิฎฐธัมมิกัตถประโยชน์ การตั้งตนชอบของบุคคล เพราะบุคคลได้ไม่รู้จักขวนขวายตั้งตนประกอบสัมมาชีพ ก็จะไม่สามารถแสดงความกตัญญูต่อบิดา-มารดาได้ และเมื่อบิดา-มารดาถึงแก่กรรม ตายไปจากโลกนี้แล้ว ก็ต้องรู้จักทำบุญอุทิศให้ด้วยความรำลึกนึกถึงคุณงามความดีของบิดา-มารดาที่เลี้ยงตนมา แสดงให้เห็นว่าความดีของบิดา-มารดานั้นอยู่ในห้วงลึกของจิตใจตลอดเวลา การประพฤติปฏิบัติตนอย่างนี้เรียกว่า เป็นคนมีความกตัญญูในท่านผู้มีพระคุณ และการทำบุญอุทิศยังเป็นการประชุมพบปะญาติพี่น้องซึ่งจะได้มารวมกันอย่างน้อยปีละครั้ง ดังนั้นผู้ได้ชื่อว่ามีความกตัญญูกตเวทีต่อบิดา-มารดาจึงมีหลักปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธศาสนาดังที่กล่าวมา

มีต่อ»